Hezarfen Ahmed Çelebi kimdir? Hayatı eserleri ve çalışmaları

Müslüman Türk bilgini Hezarfen Ahmed Çelebi, yaşamı boyunca araştırmalar yaparak icatlar peşinde koşmuştur. Bir gün lodos rüzgarı estiği halde Galata Kulesi’nden kendi yaptığı kanatlarla uçmuş ve adını tarih sayfalarına yazdırmıştır.

Hakkındaki bilgilerin tümü ve en temel kaynağı Evliya Çelebi’nin ünlü eseri Seyahatname’dir. Osmanlı döneminde yaşayan ve çalışmaları ile çağının çok ötesinde biri olan Hezarfen, uçmayı başaran ilk Türk olarak tarih sayfalarındaki yerini almıştır. Hezarfen Ahmed Çelebi hakkında yegane bilgi Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde yer aldığı için, tarihte ilk uçan insan veya ilk Türk olduğu ile ilgili fikir ayrılıkları söz konusudur.

Hezarfen Ahmed, çocukluk günlerinden itibaren uçmayı hayal etmiş, bu hayalini cesareti, becerisi ve zekası ile bir kartal kanadı yaparak gerçekleştirmiştir. İlk uçuşunda Galata Kulesi’nden Üsküdar’a kadar uçmayı başarır. Bu başarısıyla yanlızca Osmanlı topraklarında değil, Avrupa’da da ses getirmiş ve hayranlık uyandırmıştır. Dönemin sultanı da Hezarfen Ahmed’e özel tebriklerini iletmiştir.

Ancak daha sonra sultanın vezirleri ve devlet adamlarının etkisi ile böyle bir gücü olan bir insanın her şeyi yapabileceği fikrini sultana aşılarlar ve onun korkmasını sağlarlar. Sonucunda da Hezarfen Ahmed Çelebi Cezayir’e sürgüne yollanır.

Hezarfen Ahmed Çelebi kimdir?

1609 yılında doğan Hezarfen Ahmed, 1640’da daha 31 yaşındayken Cezayir’de sürgünde hayatını kaybetmiştir. IV. Murat döneminde yaşayan ünlü Türk bilim insanı olan Hezarfen Ahmed, kendi yaptığı takma kartal kanatlarıyla Galata Kulesi’nden Üsküdar’a uçmayı başarmıştır.

Hezarfen Ahmed Çelebi’yi anlatırken onun için bir mucit ve bilim insanı tanımlamalarını kullanabiliriz. Yeni şeyler araştırmayı ve icat etmeyi merak edinmiş olan Hezarfen, yaşadığı dönemin en sıra dışı insanlarındandır. Devamlı olarak yeni deneyler ve çalışmalar yapan Hezarfen Ahmed, kendine İsmail Cevheri adlı bilgini örnek almıştır.

Hezarfen adı nereden geliyor?

Yaşadığı dönemde uçan ilk insan olarak büyük bir üne kavuşan Hezarfen Ahmed Çelebi’ye, halk tarafından çok şey bilen ve ilimli (bin fenli) anlamına gelen Farsça kökenli Hezarfen lakabı layık görülüştür. Hezar’ın Farsça’daki karşılığı “bin”dir.

Hezarfen Ahmed Çelebi’nin hayatı:

1609 yılında İstanbul’da doğan Hezarfen Ahmed Çelebi, 1640 yılında da Cezayir’de yaşamını yitirmiştir. Henüz daha çocukluktan başlayarak evinde deneyler yapmıştır. Sürekli olarak uçan kuşları incelemiş ve büyük hayranlık duymuştur. İnsanlarda da kanat olsaydı tıpkı kuşlar gibi uçabileceğini hayal etmiştir.

İşte bu hayalle çocukluk dönemini geçiren Hezarfen Ahmed, günü geldiğinde bu başarmayı kafasına koymuştu. Bu hayali için işe eskiden denenen uçma çalışmalarını incelemiş ve araştırmıştır. Yaptığı incelemelerde 10. Yüzyılda yaşamış olan ünlü Türk bilginlerinden biri olan İsmail Cevheri’yi kendine örnek alır. Onun denemesinin başarısız olduğunu ve sonucunda da öldüğünü öğrenir. Ancak bu sonuç onu hayalinden vazgeçmesine değil, daha da bu hayaline sarılmasına neden olmuştur.

İlham aldığı Cevheri’nin neden başarısız olduğunu tetkik eden Hezarfen, onun başarısızlığının nedenlerini belirlemiş ve kendi çalışmalarını buna göre şekillendirmiştir. Kuşların uçuş şekilleri, teknikleri ve hava akımları ile ilgili yeni bir boyut elde etmiş, yapay kanatları geliştirmeyi sürdürmüştür. Bütün hazırlıklarını tamamladıktan sonra da insanlara bunu göstermek isteyen Hezarfen, Okmeydanı’nda hazırladığı kanatların dayanıklılığını ölçen bazı deneyler gerçekleştirmiştir.

Tarihi kaynakların bazılarında Hezarfen Ahmed’in Leonardo Da Vinci’nin gerçekleştirdiği çalışmalardan ilham aldığını belirtmektedir. Başka bir ifadeye göre de Hezarfen Ahmed Çelebi’nin Abbas Kasım İbn Firnas’dan daha sonra uçtuğu ve bunu da onu taklit ederek gerçekleştirdiği anlatılmaktadır.

Hezarfen’in ilk uçtuğu an:

Çok uzun süre devam eden deneylerini tamamlayan Hezarfen Ahmed Çelebi, 1632 yılında kartal kanatlarını takıp ölümü bile göze alarak Galata Kulesi’nin tepesine çıkar. Halk Hezarfen’in ne yapacağını merakla beklemektedir ve o kendisini Galata Kulesi’nin tepesinden boşluğa bırakarak uçmaya başlar. Bu Hezarfen’in ilk denemesidir ve Galata Kulesi’nden Üsküdar Doğancılar meydanına uçmayı başarır. Uçtuğu mesafe yaklaşık 3558 metre kadardır.

Osmanlı’da uçan ilk insan olan Hezarfen Ahmed Çelebi büyük üne kavuşur. Dönemin Osmanlı sultanı olan IV. Murat da Hezarfen’in uçuşunu Sinanpaşa Köşkü’nden izlemiş, başarısından sonra da onu huzuruna çağırtmıştır. Hezarfen Ahmed, uçtuğu Doğancılar Meydanından doğruca sultan Murat’ın huzuruna gider.

IV. Murat, Hezarfen Ahmed’i bu başarısından ötürü kutlar ve bir kese altınla onu ödüllendirir. Ancak bir süre sonra devlet adamları ve vezirler, böyle birinin becerisinden ve bilgisinden dolayı korkulacak biri olduğu konusunda sultan Murat’ın aklını çelerler. Bunun sonucunda da sultan Murat Hezarfen Ahmed Çelebi’yi Cezayir’e sürgüne gönderir. Cezayir’e sürgüne giden Hezarfen’den bir daha haber alınmamış ve yaşamını da sürgünde olduğu Cezayir’de kaybetmiştir. Bir rivayete göre IV. Murat’ın görevlendirdiği kişiler tarafından öldürüldüğü de anlatılmaktadır.

Hezarfen Ahmed’in günümüz kültüründeki önemi:

Hezarfen Ahmed Çelebi, tarihteki ilk uçan kişi olarak ünlenmiş ve popüler kültürün birçok sanat dalında ele alınan ve büyük çapta kitlelere ulaşan biri olmuştur. Popüler kültürde örneğin; TRT’de küçük Hezarfen adlı bir çizgi film yapılmış, 2010’da ise bütün hayatını konu alan animasyon filmi de yapılmıştır.

Yönetmenliğini Mustafa Altıoklar’ın yaptığı İstanbul Kanatlarımın Altında filminde Hezarfen Ahmed Çelebi’nin uçuş yaptığı anlar muhteşem bir şekilde canlandırılmıştır. Dünyaca ünlü piyanist sanatçımız Fazıl Say da 2012 yılında Hezarfen Ney Konçertosu’nu müzikseverlerle paylaşmıştır. Konçerto; 1632 İstanbul baharı, Galata Kulesi, Uçuş ve Cezayir şeklinde 4 bölüm olarak bestelenmiştir.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.