El Cezeri Kimdir Hayatı Eserleri Buluşları ve Çalışmaları

Yapmış Olduğu Makineler İle Bilim ve Teknolojiye Yön Veren Dünyanın En Büyük Dahilerinden Birisi: Cezeri

Bu yazımızda Cezeri kimdir, hayatı ve buluşları nelerdir gibi konuları okuyucularımız için araştırdık. Anadolu’da yaşamış olan, belki de bu tarihe kadar gelmiş geçmiş olan en iyi mühendislerin başında Cezeri gelmektedir. Anadolu topraklarında doğmuş ve yaşamış olan bu dahiyi ne yazık ki pek azımız tanıyoruz. Gelin şimdi Cezeri’yi birlikte öğrenelim.

Batılı bilim adamlarının bir çoğuna göre Cezeri; Orta Çağ’ın en büyü dahilerinden bir tanesidir. Ancak bu kişinin doğum yeri ve tarihi ile ölüm yeri ve tarihi de ne yazık ki kesin olarak bilinmemektedir. Fakat bilinmekte olan bir gerçek var ki; o da Cezeri’nin Diyarbakır taraflarında yaşadığı.

Ünlü dahinin asıl ismi Ebul İz Bin Rezzaz El Cezeri’dir. Bu kişi hakkında bilinen tüm şey ise, şu an dünyanın en değerli mühendislik kitapları arasında yer alan Kitab’ül Hiyel adlı eserde, ön söz kısmında verilen bilgiler dahilindedir.

Kendi çağını aşmış ve çağının çok ötesinde yaşamış olan Cezeri, bu kitabı ile hem kendi dönemini, hem de bugünkü dönemi hayrete düşüren bilgileri insanlara aktarmıştır.

Yaklaşık olarak 850 yıl önce yazılan bu kitaptan anlaşılan o ki; Cezeri Artuklu döneminde tam olarak 26 yıl başmühendislik yapmış ve kitabında yer alan makinelerin tamamını tasarlamış ve çalıştırmayı başarmıştır.

Cezeri, Anadolu’da yaşamış ve makineler icat etmiş olan en büyük değerlerimizden bir tanesi.

Hatta Cezeri hakkında, sibernetik ve rototiğin kurucusu diyen bile var. Kendisi insana benzeyen ilk robotları tasarlamış ve şifreleme sistemi Enigma’dan bile iyi olan ve çok derin yerlerde akan suları yüksek seviyelere çıkarmaya yarayacak düzenek ve tertibatlara da imza atmıştır.

Cezeri’nin bu buluşlarından esinlenilmiş, onun buluşlarından ilham alınmış ve yeni yeni aletler icat edilmiştir. Kendi dönemindeki buluşları ile tüm dünyanın en değerli dahilerinden birisi olmayı başarmıştır.

Bilinen en dahi insanlardan birisi olan Leonardo Da Vinci’den yaklaşık 250 yıl önce, bugün krank mili diye bilinen aleti icat ederek,dört zamanlı motorun ilk versiyonu olarak bilinen faz sisteminin gelişmesini sağlamıştır.

Evet, Leonardo Da Vinci adına kitaplar yazılıyor belki filmler çekiliyor ancak, Cezeri ondan 250 yıl önce dünyanın teknolojik olarak gelişmesine katkı sağlayan buluşlara imza atıyor.

Cezeri toplam olarak 6 farklı kategoride 50 nin üzerinde mekanik düzenek tasarlayıp hayata geçirmeyi başarmıştır. Bu buluşlar içerisinde; el yıkama makinesi, tazyikli su veren makineler, su saatleri gibi bir çok düzenek bulunuyor.

Kendi buluşu olan su saati, günümüzde de tekrar inşa edilmiş ve kullanılmıştır.

Cezeri’nin en büyük özelliği ise, kendi buluşlarını bir kitapta toplaması ve onları yayınlamasıdır. Cezeri’yi diğer bilim insanlarından ayıran en önemli özelliklerinden birisi de budur. Farklı dönemlerde yaşayan bilim adamları, icatlarındaki sırları saklamış ve bunları yayınlamak istememiştir. Cezeri ise, mühendislik alanında yapmış olduğu tüm çalışmaları kitaplaştırmış ve robotik alanın gelişmesine 800 yıl önce zemin hazırlamıştır.

Cezeri’nin buluşu olan makinelerin tümünde estetik çok önemliydi. Bunun yanı sıra bu makinelerin dış yüzeylerinde de sanatsal figürler kullanarak estetik ve sanat alanında da eserlerinde yer vermiştir.

Eserlerinde anka kuşları, tavus kuşları, geometrik şekiller e hayvan figürleri gibi süslemeleri sıklıkla kullanmıştır.

Cezeri’nin yazmış olduğu Kitab’ül Hiyel adlı eserinin 14 Arapça, 2 Farsça ve 1 Osmanlıca olmak üzere toplam 17 el yazması şeklinde nüshası bulunuyor.

Bu rakamlara göre İslam aleminin bilimsel alanda gelişmesine Cezeri’nin büyük katkısı olduğu söylenebilir.

Bu eser hakkında yapılan en kapsamlı Çalışma ise Türkiye’de yayınlanmıştır. 2015 yılında Durmuş Çalışkan’ın yapmış olduğu bu çalışmada, kitaptaki bütün araçlar, metin ve görseller analiz edilmiş, modern mühendisliğin anlayacağı bir şekilde izahı yapılmıştır.

Durmuş Çalışkan’ın Cezeri üzerine yapmış olduğu başka çalışmaları da bulunmaktadır. Bu çalışmalarını ise Cezeri’nin Olağanüstü Makineleri – Herkes İçin Cezeri adlı kitabında yayınlanmıştır.

Cezeri’nin yazmış olduğu eseri tüm zamanların ilk kendin yap yani “do it yourself” akımını başlatmıştır.

Cezeri’nin bulmuş olduğu 40’ın üzerinde aleti 800 yıl sonra yapılmış halde görmek ister misiniz?

Eğer İstanbul Cezeri Müzesi’ne giderseniz bu dahinin  yapmış olduğu buluşları, Cezeri’nin Olağanüstü Makineleri Sergisi’nde bulabilirsiniz.

Ayrıca şu videoda görsel olarak Cezeri’nin icatları ve eserlerine göz atabilirsiniz.