Pisagor Teoremi Nedir? Ne zaman ve Kimler Tarafından Bulundu?

Matematik alanında Pisagor olarak bilinen bu teorem, Öklid geometrisinde, bir dik üçgenin tüm kenarları arasındaki ilişkidir. Bu teoreme göre hipotenüsün karesi,(dik açının karşısında yer alan, bir dik üçgenin en uzun kenarı) diğer iki kenarların kareleri toplamına eşittir. Bu teorem genel olarak Pisagor Denklemi olarak adlandırılır. Bir üçgenin kenar uzunluklarının a,b ve c olduğunu düşünelim ve hipotenüsün de c kenarı olduğunu varsayalım. Bu durumda Pisagor denklemi için;

a2 + b2 = c2 olacaktır.

Bu denkleme göre a ve b, üçgenin iki kenar uzunluğu, c ise üçgenin dik açısının karşısında bulunan hipotenüsü gösterir. Üçgenin tüm kenarlarından birer kare oluşturulduğunda, karelerin alanları da a2, b2 ve c2 olacaktır. Her üç karenin köşelerinin birbiri ile birleşmesi ile oluşan dik üçgenin, dik açının olduğu köşesinden hipotenüsün bulunduğu karenin paralel kenarına indirilecek olan bir dikmeyle de bu dik üçgende Öklid bağıntısı kurulmuş olacaktır. Bu teorem sayısız kez ispatlanmıştır.

Pisagor Teoremi, aslında kendisinden çok daha önce bulunmuştur. Bu teoremi ilk ortaya atan kişi ise filozof ve matematikçi olan Proklus’tur. Pisagor ise bu teoremde “yeniden düzenleme” yapmıştır. Ancak bu teorem Yunanlı olan matematikçi Pisagor ismi ile anılmaktadır. Fakat Mezopotamya, Hint ya da Çinli matematikçiler bu teoremi birbirinden habersiz bir şekilde bulmuşlar ve kanıtlamışlardır. Bu teorem dediğimiz gibi çoğu kez kanıtlanmıştır. Hatta mistik ve entelektüel alanlarda da bir simge olarak kullanılmış ve edebiyattan tiyatroya, müzikallerden şarkılara varana dek yer etmeyi başarmıştır.

Matematik tarihçisi Joran Friberg’e göre Pisagor teoreminin kanıtları, Pisagor’un doğduğu tarihten yaklaşık bin yıl öncesine dayanmaktadır. İlk Babil Hanedanlığında bulunan matematikçiler bu teoremi kanıtlamışlardır. Yine Dick Teresi de benzer şekilde, Babillerin, Pisagor’dan yaklaşık bin beş yüz yıl önce bu teoremi geliştirdiklerini söylemiştir. Bununla birlikte Bartel Leendert van der Waerden (1903 – 1996) Pisagor teoreminin, Babiller tarafından bulunduğunu belirtmiştir.

Eski Çin metinlerinde yer alan bazı bilgilere dayanarak Pisagor teoreminin ilk kez Çin’de ortaya çıktığını düşünen bilim adamları da bulunmaktadır.